terug
Beknopte geschiedenis van de transfusie

Beknopte geschiedenis van de transfusie

Chronologisch overzicht van de voornaamste mijlpalen in de geschiedenis van de bloedtransfusie. Voor een breder perspectief staan tussen vierkante haken gebeurtenissen van buiten de transfusie.

1543 Andreas VESALIUS (1514-1564) legde met zijn De humani corporis fabrica (Oporinus, Bazel) de basis voor de belangrijke fysiologische concepten die zullen volgen. Zijn anatomische studies waren gebaseerd op eigen dissecties van mensenlijken en op een nauwgezette waarneming en precieze tekeningen. De afbeeldingen van zijn dissectiewerk boden accurate informatie over de structuur en de organisatie van het bloedvatenstelsel. Hij bespreekt het merg in de beenholte en de kleine holten van het spongieus bot, maar situeert de bloedvorming in de lever.

[De revolutionibus orbium caelestium verschijnt van Nicolaus COPERNICUS: het einde van het geocentrisme.]

1628 William HARVEY (1578-1657), Exercitatio anatomica de motu cordis et sanguinis in animalibus, Frankfurt. Dit boek, uitgegeven door W. Fitzer, betekent een essentieel keerpunt in de geschiedenis van de geneeskunde. Hij bewijst en beschrijft de bloedsomloop, hij heeft over 'systolische ejectie' en 'hartdebiet' en wijst op een mogelijk hemodynamisch verschil in de twee circulaties.

Giovanni Dionisio COLLE da Belluno (1558-1630 of 31?) geeft op p. 170 van zijn Methodus facile parandi iucunda tuta et nova medicamenta (Venetië) de eerste ondubbelzinnige beschrijving van een bloedtransfusie en probeert bloedtransfusies tussen dieren.

[Grote pestepidemie in Lyon die het jaar daarop zal uitbreiden naar Parijs.]>

1654 Francesco FOLLI (1624-1685), waagt een bloedtransfusie in aanwezigheid van Ferdinand II, groot-hertog van Toscane.

[Francis GLISSON geeft zijn Anatomia hepatis uit, waarin voor het eerst het leverkapsel beschreven wordt.]

1660 Marcello MALPIGHI (1628-1694), grondlegger van de microscopische anatomie en uitstekend tekenaar, beschrijft de haarvaatjes die de aders en de arteries, de twee gekende soorten bloedvaten, met elkaar verbinden. Hij vervolledigt zo het werk van Harvey.

[K.V. SCHNEIDER uit Wittenberg stelt dat neusloop een aandoening is van het neusslijmvlies en geen hersenaandoening zoals Galenus dacht.]

1665 Richard LOWER (1631-1691) voert een geslaagde bloedtransfusie uit van hond tot hond. Vier jaar later zal hij aantonen dat het bloed van kleur verandert in de longen.

[Première van Molière's Le médecin malgré lui.]

1667 Jean Baptiste DENIS (1625-1704), een filosoof en wiskundige (geen geneesheer!), voert op 15 juni, met succes, een transfusie uit met ongeveer 350 ml (12 oz) schapenbloed bij een jonge geesteszieke. Hij schreef ook een brief over 'een nieuwe manier om door bloedtransfusie verschillende ziekten te genezen'. In ditzelfde jaar voert Richard LOWER (1631-1691) met de hulp van Edmund KING> (1629-1709) een gelijkaardig experiment uit bij een man. Het is de eerste bloedtransfusie bij een mens in Engeland. Hierdoor ontstaat discussie over wie de methode voor het eerst toepaste.

[Robert BOYLE demonstreert voor de Royal Society dat kunstmatige beademing een dier in leven kan houden.] [In Brussel maakt een pestepidemie 4.066 slachtoffers.]

1668 Transfusies van dierenbloed bij de mens worden bij wet verboden, wat een einde stelt aan de vooruitgang op het gebied van de bloedtransfusie gedurende een periode van 150 jaar. Antoni van LEEUWENHOEK> beschrijft de rode bloedcellen.

[Tijdens de herfst verspreidt de pest zich over gans Europa.]

1818 James BLUNDELL (1790-1877 of 78?) ontwikkelde een spuit waarmee hij honden transfuseerde.

[In Parijs wordt de eerste bestuurbare loopfiets tentoongesteld.]

1819 BLUNDELL publiceert een poging om, door het intraveneus inspuiten van bloed, het leven te verlengen bij een patiënt met aanhoudend braken. De man kreeg bloed van verschillende donoren met behulp van de door hem uitgevonden spuit maar stierf 56 uur na de transfusie.

[René LAENNEC vindt de stethoscoop uit.]

1821 Jean Louis PRÉVOST (1790-1850) en Jean Baptiste ANDRÉ (1800-1884) gebruiken voor het eerst met succes gedefibrineerd bloed voor transfusie bij dieren, in een prille poging om stolling tijdens transfusie te voorkomen.

[Samuel HAHNEMANN introduceert de homeopathie.] [Charles BELL (° 1744) beschrijft voor het eerst de facialisparese.]

1829 BLUNDELL voert de eerste bloedtransfusie uit van mens tot mens waarbij de patiënt overleefde, naar aanleiding van een bloeding in het post partum. Hij gebruikte de echtgenoot als donor, nam ongeveer 125 gram bloed af uit zijn arm en transfuseerde de vrouw met behulp van zijn spuit. Hij legde de meest fundamentele punten vast in verband met bloedtransfusie, zoals de incompatibiliteit van interspecies transfusies en de werkwijze voor de indirecte transfusie. Door zijn beschrijving van een tiental gevallen over een periode van een decennium herleefde de interesse voor transfusie na een dode periode van anderhalve eeuw.

[Gabriel ANDRAL gebruikt voor het eerst de term 'anemie'. Louis BRAILLE ontwikkelt zijn alfabet voor blinden.]

1840 Samuel Armstrong LANE (St. George's School, Londen) rapporteert een succesvolle behandeling van hemofilie dank zij een bloedtransfusie (de Lancet).

[In Engeland verschijnt de eerste postzegel.] [Het lichaam van Napoleon wordt bijgezet in het Hôtel des Invalides.]

1867 Leonard LANDOIS (1837-1905) en Pierre Cyprien ORÉ> (1828-1890) experimenteren met bloedtransfusie. Oré voerde méér dan 300 transfusies uit bij mensen en gaf de voorkeur aan transfusies met lamsbloed, dat volgens hem zonder gevaar was: de vast gestelde incidenten waren goedaardig en van voorbijgaande aard.

[Lister publiceert in de Lancet zijn artikel over antisepsis in de chirurgie.] [ Karl Marx publiceert Das Kapital.]

1869 John Braxton HICKS (1823-1897) publiceert enkele gevallen van bloedtransfusie en bespreekt het gebruik van natriumfosfaat als anticoagulans.

[Dmitri MENDELJEW stelt het periodiek systeem der elementen voor.] [Feestelijke opening van het Suez-kanaal.]

1873 James Hobson AVELING (1828-1892) bespreekt zeven gevallen van directe transfusie en de manier waarop hij hierbij tewerk gaat. Hij maakte gebruik van een draagbaar transfusietoestel.

[In Vlaanderen wordt de rechtspraak in het Nederlands mogelijk.] [David LIVINGSTONE sterft.]

1874 Leonard LANDOIS (1837-1902) beschrijft het hemolyserend effect van bloedserum na transfusie ervan bij een andere species.

[De impressionisten houden hun eerste tentoonstelling in Parijs.]

1900 Karl LANDSTEINER (1868-1943) maakt zijn ontdekking bekend van de bloedgroepen die hij aanvankelijk indeelt in drie groepen: A, B en O. Hiervoor krijgt hij in 1930 de Nobelprijs voor geneeskunde.

[Na Anatole Marie Emile CHAUFFARD in 1899, beschrijft nu ook Oskar MINKOWSKI de congenitale sferocytose. Sigmund FREUD publiceert Die Traumdeutung.]

1906 George Washington CRILE (1864-1943) voert routinematig directe bloedtransfusies uit.

[Introductie van de BORDET-WASSERMANN test voor syfilis. Michael TZVET lanceert de kolomchromatografie. Arthur LAEWEN introduceert curare in de anesthesie.]

1907 HECTOEN suggereert dat de veiligheid van transfusies mogelijk kan verbeteren door het invoeren van een kruisproef tussen het bloed van de patiënt en dat van de donoren om incompatibele mengsels uit te sluiten. Reuben OTTENBERG (New York) voert de eerste bloedtransfusie uit na een het uitvoeren van een bloedgroepbepaling en een kruisproef.

[Stijn STREUVELS publiceert De Vlasschaard. Priester DAENS sterft.]

1908 Alexis CARREL (1873-1944) zoekt een uitweg om stolling te voorkomen door een arterie van de donor vast te naaien aan de ader van de ontvanger. Deze 'ader-tot-ader' of 'directe' methode, toen ook gekend als anastomose, wordt door verschillende geneesheren toegepast. De procedure wordt uiteindelijk verlaten daar zij meestal niet haalbaar is.

[Een KB erkent de Belgische soevereiniteit over Kongo. Men denkt er aan een Ministerie van Koloniën op te richten.]

1912 Roger LEE toont aan dat O-bloed aan patiënten van om het even welke bloedgroep veilig kan worden toegediend en dat patiënten met de bloedgroep AB bloed kunnen krijgen van elke bloedgroep. De termen 'universele donor' en 'universele receptor' doen hun intrede.

[Jules DESTREE publiceert zijn brief Sire, er zijn geen Belgen meer.]

1913 Arthur Ronald KIMPTON (°1881) en James Howard BROWN (°1884) beschrijven een nieuwe methode om bloedstolling te voorkomen tijdens transfusie: zij gebruikten een apparaat belegd met een film paraffine.

[Invoering van de postcheques. De Sint-Hubertus galerij in Brussel krijgt elektriciteitsverlichting.]

1914 De Belg Albert HUSTIN (1882-1967) en daarna Luis AGOTE (1869-1954) uit Argentinië en Richard LEWISOHN (1875-1962), een chirurg uit New York, gebruiken natriumcitraat als anticoagulans voor transfusiebloed. HUSTIN combineerde het natriumcitraat met glucose en stelde die formule voor in Note sur une nouvelle méthode de transfusion, Bull. Soc. roy. Sci. méd. Brux., 1914, 72, 104-11. Hoewel deze belangrijke ontwikkeling toelaat om transfusies pas uit te voeren na de afname bij de donor - overschakeling van directe naar indirecte transfusie - duurt het 10 jaar vooraleer het gebruik van natriumcitraat algemeen aanvaard wordt.

[John Jacob ABEL en Leonhard George ROWNTREE concipiëren de kunstmatige nier. Sir Frederick SODDY ontdekt de isotopen. Karel Friederik WENCKEBACH publiceert de eerste verhandeling over het onderzoek van hartritmestoornissen met het E.C.G.] [De middeleeuws hallen van Ieper branden af.]

1917 Oswald Hope ROBERTSON (1886-1966) bewaarde bloed en gebruikte het met goede resultaten tijdens de eerste wereldoorlog. Hij staat bekend als de vader van de bloeddepots.

[Duitse troepen bezetten Langemark.]

1921 In Londen wordt een afnamecentrum voor bloedgiften geopend voor het publiek. Reuben OTTENBERG (° 1882) wijst op de medicolegale toepassing van de bloedgroepen in verband met het vaderschap.

[Parijs: allereerste congres over urologie. Sir Frederick Grant BANTING en Charles Herbert BEST delen hun ontdekking van de insuline mee. Léon CALMETTE en Jean Marie GUÉRIN stellen hun BCG-vaccin voor.]

1925 Gustav RIEHL (1855-1943) was een voorstander van bloedtransfusie bij de behandeling van shock door verbranding. Purvis Alfred HART (1887-1954) voert een geslaagde wisseltransfusie uit voor icterus gravis neonatorum (Canad. Med. Ass. J.).

[Overigens een 'stil' jaar: geen Nobelprijs!]

1927 Eerste experimenteel werk door Prof. SHAMOV uit Kharkov over het gebruik van kadaverbloed voor transfusies.

[G. RAMON en C. ZOELLER vaccineren met anatoxine tegen tetanus.]

1930 In Londen wordt een eerste bloedvoorraad in een ziekenhuis aangelegd.

Sergei Sergeievich YUDIN> (1891-1954) gebruik als eerste lijkenbloed voor humane transfusies. Zes jaar later zal hij de resultaten publiceren in de J. Amer. Med. Ass.

[Een fabricagefout van BCG heeft te Lübeck 71 doden als gevolg. Eerste congres voor microbiologie, te Parijs.]

1935 Earl William FLOSDORF (1904-1958) stelt de lyofilisatie voor om serum en andere producten te bewaren. Hugh Leslie MARRIOTT> (1900-1983) en Alan KEKWICK> (1909-1974) introduceren, met een artikel in de Lancet, de transfusie via een traag druppelinfuus.

[Gerhard Johannes Paul DOMAGK (1895-1964) introduceert Prontosil, het eerste sulfamide.]

1936 Per Johannes HEDENIUS (° 1906) gebruikt heparine voor transfusiedoeleinden.

[M. LAIGNEL-LAVASTINE begint de publicatie van een uitgebreide Histoire générale de la médecine, de la pharmacie, de l'art dentaire et de l'art vétérinaire, die pas in 1949 wordt voltooid.]

1937 Bernard FANTUS (1874-1940) beschrijft hoe men in een ziekenhuis een bloedvoorraad moet aanleggen. Door in het Amerikaanse Cook County Hospital een laboratorium in te richten dat bloed kan bewaren bedenkt hij de term 'blood bank'.

[De weg Antwerpen-Brussel wordt verlicht.] [H.A. KREBS beschrijft de afbraakcyclus van glukose.]

[D.M.G. MURRAY gebruikt heparine voor het eerst bij de mens.]

1938 James Robert GOODALL (1878-1947) wijst, samen met F.O. ANDERSON, G.T. ALTIMAS en F.L. MACPHAIL op de mogelijkheid om placenta bloed voor transfusiedoeleinden te gebruiken. Zij hebben het over een onuitputtelijke bron van bloed voor transfusie en bespreken ook de bewaring ervan.

[Oprichting van de Koninklijke Vlaamse Academie voor geneeskunde. Koningin Elisabeth richt de muziekwedstrijd in die haar naam draagt.]

1940 Karl LANDSTEINER, Alexander Salomon WIENER> (° 1907), Philip LEVINE (foto) en R.E.STETSON ontdekken het resussysteem dat herkend wordt als de oorzaak van de meeste transfusiereacties.

[André Frédéric COURNAND voert samen met Dickinson Woodruff RICHARDS een rechter hart catheterisatie uit.] [Pierre Teilhard de CHARDIN, S.J. voltooit na twee jaar Le phénomène humain.]

1943 John Freeman LOUTIT (° 1910) en Patrick Loudon MOLLISON> (° 1914) melden de voordelen van een mengsel van dinatriumcitraat en glucose (ACD) als bewaarvloeistof voor bloed. Dit maakte het mogelijk het bloed tot drie weken te stokkeren.

[In Brussel worden méér dan 1.200 gebouwen vernield of beschadigd in een bombardement.] [A.HOFMANN ontdekt de psychotrope eigenschappen van LSD.] [J.F. MAHONEY bewijst de doeltreffendheid van penicilline tegen syfilis.]

1944 Anders Johan Troed GRÖNWALD> (° 1912) en BjÖrn INGLEMAN introduceren het gebruik van dextran als plasma vervangmiddel.

[J. WALDENSTRÖM beschrijft de macroglobulinemie.] [W.J. KOLFF en A.J. MERRILL bouwen de eerste kunstnier.]

1945 Robin Royston Amos COOMBS> (° 1921) publiceert, samen met Arthur E. MOURANT en Rob R. RACE, een beschrijving van een nieuwe test voor het opsporen van zwakke en 'onvolledige' resus-agglutininen en legt hiermee de basis voor een veilige bloedtransfusie door de pretransfusiescreening op zogenaamde 'onregelmatige' antistoffen. (A new test for the detection of weak and 'incomplete' Rh agglutinins, British journal of experimental pathology, 1945, 26, 255-66).

[C.H. LI en H.M. EVANS isoleren het groeihormoon.]

1947 Edwin J. COHN, professor fysische chemie aan de Harvard Medical School, slaagt er in een systeem te ontwikkelen voor de scheiding van plasmaeiwitten in diverse fracties, toepasbaar op een voldoend grote schaal om tot productie te kunnen overgaan voor verdere chemische studies en voor therapeutisch gebruik. Zijn systeem was gebaseerd op de controle over vijf variabelen: de pH, de ionensterkte, de ethanolconcentratie, de eiwitconcentratie en de temperatuur.

Oprichting van de American Association of Blood Banks (AABB).

[A.J. QUICK introduceert de protrombinetest]

1948 Louis Klein DIAMOND (° 1902) publiceert Replacement transfusion as a treatment for erythroblastosis fetalis, in Pediatrics, 1948, 2, 520-24.

[Oprichting van de Wereld Gezondheids Organisatie in Genève.] [L. PAULING ontdekt het hemoglobine S.]

1950 Audrey Ursula SMITH (1915-1981) toont aan dat humaan bloed, verdund met een gelijk volume van 30% glycerol in Ringer's laktaat oplossing, kan diepgevroren worden tot -79°C en na acht weken ontdooid zonder nadelig effect (de Lancet).

[Eerste klinisch gebruik van de kobaltbom.]

1952 Carl WALTER introduceert de plastieken zak voor bloedafname. De breekbare glazen flessen maken stilaan plaats voor een veiliger en hanteerbaarder systeem dat de bereiding van multipele bloedcomponenten uit één bloedeenheid vergemakkelijkt.

[O.C. BRUTON beschrijft de agammaglobulinemie] [J.M. Mac GUIRE ontdekt de erythromycine.]

1953 Invoering van de gekoelde centrifuge verbetert het fractioneren van bloed.

[F.H.C. CRICK en J.D. WATSON stellen hun genetische code voor.]

1960 A. SOLOMON en J.L. FAHEY> rapporteren over een eerste therapeutische plasmaferese.

[D.E. HARKEN en A. STARR plaatsen de eerste aortaklep.]

1961 Het nut wordt onderkend van de transfusie van plaatsjesconcentraten bij patiënten onder chemotherapie.

1964 Judith Graham POOL ontdekt bij toeval dat een langzame ontdooiing van diepgevroren plasma een precipitaat doet ontstaan rijk aan factor VIII, het zogenaamde cryoprecipitaat (publicatie in Nature).

De eerste plasmafereses doen hun intrede als middel om plasma te collecteren voor fractionering.

[Grote artsenstaking onder leiding van Dr. WIJNEN.]

1967 Resus-D-immuunglobuline wordt commercieel beschikbaar. Dit betekent het begin van het einde voor de hemolytische ziekte van de pasgeborene bij resus negatieve moeders.

1971 Begin van het systematisch testen voor het 'Australisch antigeen' om de overdracht van het hepatitis-B-virus via donorbloed te verhinderen.

1972 Introductie van de aferese-techniek waarbij één bloedcomponent wordt afgezonderd terwijl de rest aan de donor wordt teruggeven. Eerst op grote schaal toegepast als plasmaferese.

[Opening van de Vrije Universiteit Brussel.]

1979 Dank zij een nieuwe formulering van het anticoagulans met citraat, fosfaat, glucose en adenine (CPDA) kan het bloed tot 35 dagen bewaard worden.

1985 Invoering van de anti-HIV test ter voorkoming van AIDS-transmissie via bloedtransfusies.

[Overlijden van Piet DE SOMER, rector van de Katholieke Universiteit van Leuven]

1990 Invoering van het systematisch opsporen van antistoffen tegen het hepatitis-C-virus.

Dr. M. Biesbrouck

1 mei 2000

Afbeeldingen

Titelpagina van Harvey's Exercitatio

J.B. Denis

Ph. Levine

E.J. Cohn

Bronnen

Garrison & Morton, Morton's medical bibliography. An annotated check-list of texts illustrating the history of medicine, Jeremy M. Norman, Scolar press, Cambridge (VK), 1991.

R. RulliÈre, Abrégé d'histoire de la médecine, Masson, Parijs, 1981.

M.M. Wintrobe, Blood, pure and eloquent, McGraw-Hill, New York, 1980.

Website van de AABB: http://www.aabb.org/docs/facts.html.

Literatuur

Maluf, Nobel Suydam R., History of blood transfusion, J. Hist. Med., 1954, 9, 59-107.

Peumery, Jean Jacques, Les origines de la transfusion sanguine, Amsterdam, B.M. Israël, 1974.

Scheel, Paul, Die Transfusion des Blutes und einsprützung der Azrneyen in die Adern. >Historisch und in Rücksicht auf die praktische Heilkunde bearbeitet, 2 vol., Kopenhagen, F. Brummer, 1802-03.

Simili, Alessandro, Origine e vicende della trasfusione del sangue. Considerazioni storico-critiche>, Bologna, Cooperativa Tipografica Azzoguidi, 1933.


terug